روز جهانی اینترنت

۲۹ اکتبر، روز جهانی اینترنت، فرصتی است برای گرامی‌داشت یکی از بزرگ‌ترین دستاوردهای بشر؛ شبکه‌ای که جهان را به هم پیوند داده و مرزهای ارتباط، یادگیری و کسب‌وکار را دگرگون کرده است.

امروزه اینترنت چنان در زندگی روزمره‌مان ریشه دوانده که از ارتباط با دیگران و دسترسی به اطلاعات گرفته تا امور بانکی، خرید، حمل‌ونقل، کار و سرگرمی، بسیاری از فعالیت‌هایمان به آن وابسته است. حتی بخشی از روابط اجتماعی و عاطفی ما نیز در بستر اینترنت شکل می‌گیرد. اینترنت مثل هوایی است که همیشه از آن بهره می‌بریم؛ تا وقتی قطع نشود یا سرعتش پایین نیاید، شاید متوجه حضور پررنگش نباشیم!

به مناسبت روز جهانی اینترنت، بد نیست به نقش این فناوری در تجارت، آموزش، ارتباطات و سرگرمی بیشتر فکر کنیم. اینترنت دسترسی به اطلاعات سراسر جهان را تنها با چند کلیک ممکن کرده و شیوه زندگی و تعامل ما را برای همیشه تغییر داده است.

در این مقاله، به مناسبت روز جهانی اینترنت، نگاهی خواهیم داشت به پیدایش و تاریخچه اینترنت، پیوند آن با میزبانی وب و دامنه، و آمارهایی از وضعیت این فناوری در ایران.

تاریخچه اینترنت؛ از آرپانت تا وب جهان‌گستر

روز جهانی اینترنت فرصتی است برای مرور تاریخچه اینترنت و شناخت مسیری که این فناوری شگفت‌انگیز پیموده است؛ مسیری که از ارتباط میان چند رایانه آغاز شد و به شبکه‌ای جهانی رسید که امروز بخش بزرگی از زندگی ما را دربر گرفته است. در روز جهانی اینترنت، بازگشت به این مسیر کمک می‌کند اهمیت این فناوری و دگرگونی‌هایی را که به همراه آورده بهتر ببینیم.

آغاز شکل‌گیری اینترنت به دهه ۱۹۶۰ میلادی بازمی‌گردد. در آن زمان، دولت آمریکا طرحی به نام آرپا را برای ارتباط دادن رایانه‌های بزرگ سازمانی دنبال می‌کرد. شبکه‌های داخلی نیز امکان تبادل اطلاعات میان رایانه‌های بخش‌های مختلف یک سازمان را فراهم می‌کردند؛ از جمله ارسال پیام‌هایی که امروزه آن‌ها را پست الکترونیکی می‌نامیم. اما برای برقراری ارتباط میان شبکه‌هایی با شیوه‌های کاری متفاوت، کارشناسان به استانداردهای تازه‌ای نیاز داشتند؛ استانداردهایی که زمینه‌ساز گسترش اینترنت شدند.

در سال ۱۹۶۱، چهار رایانه در دو ایالت توانستند با یکدیگر ارتباط برقرار کنند و نام آرپا به آرپانت تغییر یافت. تا پایان سال ۱۹۷۹، پانزده مکان مختلف به آرپانت متصل شده بودند؛ نشانه‌ای از رشد فناوری‌ای که بعدها به اینترنت امروزی تبدیل شد. واژه «اینترنت» نیز از دسامبر سال ۱۹۷۴ برای توصیف این شبکه جهانی به کار رفت. این رویدادها بخشی از تاریخ پرفرازونشیب اینترنت‌اند که در روز جهانی اینترنت مرور می‌کنیم.

در دهه ۱۹۷۰، رابرت کان (Robert E. Kahn) و وینت سرف (Vint Cerf) پروتکل‌های تازه‌ای را تعریف کردند و آن‌ها را روی سیستم‌عامل‌های گوناگون آزمودند. سرانجام، در سال ۱۹۸۳، پروتکل TCP/IP جایگزین پروتکل قدیمی NCP در آرپانت شد و این شبکه بر پایه پروتکل جدید به کار خود ادامه داد؛ گامی مهم در شکل‌گیری اینترنت مدرن و نقطه‌ای برجسته در تاریخ روز جهانی اینترنت.

در سال ۱۹۸۹، تیم برنرز لی، برنامه‌نویس بریتانیایی، وب جهان‌گستر (World Wide Web یا WWW) را ابداع کرد. این پروژه در سازمان اروپایی پژوهش‌های هسته‌ای (CERN) توسعه یافت و در ادامه در دسترس عموم قرار گرفت. وب جهان‌گستر راه ساده‌تری برای دسترسی به اطلاعات و پیوند دادن صفحات اینترنتی فراهم کرد و استفاده از اینترنت را برای شمار بیشتری از مردم آسان‌تر ساخت.

یکی دیگر از نقاط عطف تاریخ اینترنت، عرضه مرورگر موزایک (Mosaic) در سال ۱۹۹۳ بود. رابط گرافیکی این مرورگر، وب‌گردی و مشاهده صفحات چندرسانه‌ای را برای کاربران آسان‌تر کرد. یک سال بعد، توسعه‌دهندگان موزایک مرورگر نت‌اسکیپ نویگیتور (Netscape Navigator) را عرضه کردند؛ مرورگری که در گسترش وب و معرفی قابلیت‌هایی مانند کوکی‌های HTTP و جاوااسکریپت نقش داشت. در روز جهانی اینترنت، یادآوری این پیشرفت‌ها نشان می‌دهد چگونه تجربه استفاده از اینترنت به‌تدریج ساده‌تر و گسترده‌تر شد.

اینترنت از آن زمان تاکنون دگرگونی‌های بسیاری را تجربه کرده و همچنان در حال پیشرفت است. پروتکل‌های ارتباطی گوناگون، شیوه تبادل اطلاعات را در شبکه مشخص می‌کنند و امکان اتصال دستگاه‌ها و سرویس‌های مختلف را فراهم می‌آورند. روز جهانی اینترنت فرصتی است تا این تاریخچه را مرور کنیم و به دهه‌ها نوآوری و همکاری‌ای بیندیشیم که شبکه‌ای را پدید آورد که امروز به آن تکیه داریم.

برخی حقایق درباره اینترنت

• با افزایش جستجوهای مبتنی بر هوش مصنوعی و کلان‌داده‌ها، برآوردهای جدید (مانند Semrush و Exploding Topics) نشان می‌دهند که حجم جستجوها به حدود ۹.۵ میلیون تا ۱۱.۴ میلیون جستجو در دقیقه (معادل نزدیک به ۵ تریلیون جستجو در سال) افزایش یافته است.
• تعداد کل اکانت‌های ایمیل به ۴.۶ میلیارد رسیده و حجم ایمیل‌های ارسالی/دریافتی روزانه در سال ۲۰۲۵ حدود ۳۷۶ میلیارد و برای انتهای سال ۲۰۲۶ پیش‌بینی شده است که به حدود ۳۹۲.۵ میلیارد ایمیل در روز برسد. (میزان اسپم همچنان بین ۸۰ تا ۸۶ درصد برآورد می‌شود)
• روزانه در حدود ۱۴۵ هزار ثبت دامنه اینترنتی (Domain) جدید انجام می‌شود.
• هر روز ۴۸ هزار وب سایت هک می‌شود.
• هر روز ۵۷۰ وب‌سایت جدید هک می‌شود
• رشد محتوای وب: ۴.۵ میلیون مقاله جدید روزانه

ایران و اینترنت!

در آستانه روز جهانی اینترنت، نگاهی به تحولات شگفت‌انگیز این فناوری در ایران می‌اندازیم. از اولین اتصال اینترنت در سال ۱۳۷۲ تا امروز، راه پر پیچ‌ و خمی را پشت سر گذاشته‌ایم.

رشد کاربران اینترنت در ایران – آمار جدید (پایان ۲۰۲۵ / اواسط ۲۰۲۶)

آمار کلی:

• تعداد کاربران فعال اینترنت: ۷۳.۸ میلیون نفر (۷۹.۶% از کل جمعیت کشور)
• اتصالات موبایل (سیم‌کارت‌های فعال): ۱۵۱ میلیون اتصال (ضریب نفوذ بالا و گسترش گسترده پهن‌باند سیار)
• میانگین استفاده روزانه کاربران: بیش از ۷ ساعت در روز
• توسعه سرعت اینترنت موبایل: رشد میانگین سرعت سیار به حدود ۵۷.۶ مگابیت بر ثانیه (بر اساس سنجش‌های Ookla)

منبع: گزارش Digital & DataReportal

تحول در دسترسی:

• اینترنت پرسرعت ثابت: گذر از مرز ۲۰ میلیون اشتراک پهنای باند ثابت (شامل ADSL، VDSL و توسعه چشمگیر پورت‌های فیبر نوری FTTH).
• اینترنت همراه: بیش از ۱۵۱ میلیون سیم‌کارت فعال با قابلیت اتصال به پهنای باند سیار (3G/4G/5G).
• پهنای باند بین‌الملل: رشد بیش از ۵۵ درصدی ظرفیت پهنای باند بین‌الملل و ترانزیت داده نسبت به سال‌های پایه گذشته، جهت پاسخگویی به تقاضای روزافزون ترافیک.

تحول پهنای باند و کیفیت دسترسی

سرعت اینترنت:

• میانگین سرعت دانلود موبایل: ارتقا به حدود ۵۷.۶ Mbps (بر اساس آخرین شاخص‌های سنجش میانه سرعت Ookla).
• میانگین سرعت دانلود ثابت: ارتقا به حدود ۱۹.۵ تا ۲۲ Mbps با تسریع روند واگذاری خطوط فیبر نوری شهری.
• جایگاه جهانی: تلاش برای بهبود رتبه ایران در جدول سرعت اینترنت جهانی با تمرکز بر توسعه فیبر نوری منازل و کسب‌وکارها (FTTX).

پوشش جغرافیایی:

• دسترسی 4G و نسل‌های جدید: پوشش بیش از ۸۸ درصد از جمعیت کشور در مناطق شهری و جاده‌ای.
• شهرهای تحت پوشش فیبر نوری: توسعه پروژه ملی فیبر نوری و پوشش‌دهی بیش از ۳۵۰ شهر کشور.
• روستاهای متصل به اینترنت: اتصال بیش از ۸۲ درصد از روستاهای بالای ۲۰ خانوار کشور به شبکه ملی اطلاعات و اینترنت پرسرعت.

اقتصاد دیجیتال و تجارت الکترونیک

آمار کسب‌وکارهای آنلاین و تبادلات مالی دیجیتال:

• فروشگاه‌های اینترنتی فعال: بیش از ۶۵,۰۰۰ واحد تجاری دارای نماد اعتماد و بسترهای فعال فروش آنلاین.
• ارزش بازار تجارت الکترونیک: عبور از مرز ۲,۱۰۰ هزار میلیارد تومان (رشد چشمگیر حجم مبادلات تجاری در بستر وب).
• سهم از GDP: ارتقای سهم اقتصاد دیجیتال و تجارت الکترونیک به حدود ۴.۵٪ از تولید ناخالص داخلی (GDP) کشور.

پرداخت‌های دیجیتال و زیرساخت مالی:

• تراکنش‌های آنلاین روزانه: ثبت بیش از ۳۸ میلیون تراکنش موفق در شبکه‌های پرداخت الکترونیک و بانکی.
• استفاده از درگاه‌های پرداخت: بیش از ۹۵٪ کسب‌وکارهای آنلاین مجهز به درگاه‌های پرداخت رسمی و امن.
• رشد پرداخت‌های موبایلی: افزایش بیش از ۷۵ درصدی سهم خریدهای آنلاین و تراکنش‌های انجام‌شده از طریق تلفن همراه و اپلیکیشن‌ها.

اینترنت ملی و شبکه ملی اطلاعات؛ از زیرساخت تا توسعه بومی

وضعیت فعلی و توسعه زیرساخت‌ها:

• مراکز داده داخلی: فعالیت بیش از ۱۵۰ مرکز داده استاندارد در سراسر کشور جهت میزبانی پایدار سرورها، کاهش تأخیر (Ping) و افزایش امنیت داده‌ها.
• سرویس‌های میزبانی داخلی: تصاحب حدود ۵۸ درصد از بازار میزبانی وب و سرورهای داخلی به دلیل تمایل کاربران و کسب‌وکارها به استفاده از هاست و سرور داخل کشور.
• میزان ترافیک داخلی: افزایش سهم ترافیک داخلی به بیش از ۷۵ درصد از کل ترافیک شبکه کشور با توسعه شبکه‌های توزیع محتوا (CDN) و زیرساخت‌های ابری.

چالش‌ها و افق پیش‌رو در بخش زیرساخت:

• تامین و نوسازی سخت‌افزار سرور: چالش‌های تأمین سخت‌افزارهای رده‌بالای سرور و تجهیزات شبکه با توجه به هزینه‌های ارزی و ارتقای مداوم تکنولوژی مراکز داده.
• امنیت سایبری و پایداری شبکه: ضرورت مقابله پیشرفته با حجم بالای حملات سایبری و DDoS در مقیاس زیرساختی.
• گذار به معماری ابری مدرن: حرکت مراکز داده سنتی به سمت فناوری‌های ابری (Cloud Native) جهت ارائه خدمات باکیفیت‌تر و منعطف‌تر به وبمسترها و توسعه‌دهندگان.

ارزش حیاتی اینترنت؛ درس‌های اختلالات ارتباطی اوایل ۲۰۲۶

محدودیت‌ها و قطعی‌های ارتباطی در اوایل سال ۲۰۲۶ بار دیگر اهمیت اینترنت را در زندگی روزمره آشکار کرد. روز جهانی اینترنت فرصتی است تا به نقش این شبکه در گردش مالی، فعالیت کسب‌وکارها، دسترسی به خدمات و ارتباط با دیگران بیشتر توجه کنیم؛ بخش‌هایی از زندگی که همگی به اتصال پایدار به اینترنت وابسته‌اند.

اختلال در اینترنت می‌تواند پیامدهایی گسترده برای فعالیت‌های اقتصادی، اجتماعی و خدماتی داشته باشد. همین تجربه در روز جهانی اینترنت یادآور می‌شود که اینترنت دیگر تنها ابزاری برای ارتباط و سرگرمی نیست، بلکه زیرساختی اساسی برای تداوم زندگی و کار در دنیای امروز است.

در روز جهانی اینترنت، پایداری شبکه‌های دیجیتال را نیز باید بخشی مهم از کیفیت زندگی مدرن دانست؛ چراکه دسترسی مطمئن به اینترنت برای کسب‌وکارها، ارائه خدمات و ارتباطات روزمره ضرورتی انکارناپذیر است.

اینترنت و میزبانی وب

روز جهانی اینترنت فرصتی است تا با زیرساخت‌هایی آشنا شویم که دسترسی به وب‌سایت‌ها و اطلاعات آنلاین را ممکن می‌کنند. برای اینکه بازدیدکنندگان در اینترنت بتوانند محتوای یک وب‌سایت را ببینند، فایل‌ها و اطلاعات آن سایت باید روی رایانه‌ای متصل به شبکه ذخیره شوند. این رایانه را سرور یا سرویس‌دهنده می‌نامند.

در روز جهانی اینترنت، بد نیست بدانیم سرورها چگونه به حضور همیشگی وب‌سایت‌ها در اینترنت کمک می‌کنند. سرورها معمولاً به‌صورت شبانه‌روزی و در تمام روزهای هفته به اینترنت متصل‌اند و در مراکزی به نام دیتاسنتر نگهداری می‌شوند. آن‌ها منابع لازم را برای ذخیره‌سازی و ارائه محتوای وب‌سایت‌ها به صاحبان سایت و بازدیدکنندگان فراهم می‌کنند. به این خدمت، میزبانی وب یا هاست (Web Hosting) گفته می‌شود.

یک سرویس میزبانی وب مناسب باید اتصال پایدار و پرسرعتی به اینترنت داشته باشد، از توان پردازشی کافی برای پاسخ‌گویی به درخواست بازدیدکنندگان برخوردار باشد و نرم‌افزارهای لازم برای اجرای فایل‌ها و برنامه‌های وب‌سایت را فراهم کند. این ویژگی‌ها کمک می‌کنند وب‌سایت‌ها در اینترنت در دسترس بمانند؛ موضوعی که در روز جهانی اینترنت اهمیت زیرساخت‌های آنلاین را به یادمان می‌آورد.

هر رایانه متصل به اینترنت می‌تواند نقش سرور را ایفا کند؛ اما راه‌اندازی و نگهداری سروری قدرتمند به تجهیزات گران‌قیمت، پشتیبانی تخصصی و زیرساخت مناسب نیاز دارد. به همین دلیل، بسیاری از صاحبان وب‌سایت‌ها به‌جای راه‌اندازی سرور شخصی، از خدمات شرکت‌های هاستینگ استفاده می‌کنند.

شرکت‌های هاستینگ با فراهم کردن زیرساخت‌های لازم، بخشی از فضای سرورهای خود را در اختیار مشتریان می‌گذارند. به این ترتیب، وب‌سایت‌ها می‌توانند با هزینه‌ای مناسب‌تر در اینترنت میزبانی شوند و محتوای خود را به بازدیدکنندگان ارائه کنند. در روز جهانی اینترنت، میزبانی وب را می‌توان یکی از پایه‌های مهم دسترسی به وب‌سایت‌ها و تداوم حضور آن‌ها در فضای آنلاین دانست.