آموزش ایجاد و مدیریت کاربران در لینوکس

sudo useradd ali

این دستور یک کاربر به نام ali می سازد، اما توجه کنید که هنوز رمز عبور ندارد و نمی تواند وارد شود. برای تعیین رمز عبور از passwd استفاده می کنیم:

sudo useradd -m -s /bin/bash ali

همچنین می توانید کاربر را مستقیم به گروه های اضافی اضافه کنید:

sudo useradd -m -G developers,www-data ali

جدول گزینه های پرکاربرد useradd:

ایجاد کاربر با adduser (راحت تر)

در توزیع های مبتنی بر دبیان مثل اوبونتو، دستور adduser وجود دارد که یک اسکریپت تعاملی است و کار را خیلی ساده تر می کند. کافی است بنویسید:

sudo adduser hassan

این دستور از شما رمز عبور و اطلاعات اضافی را می پرسد و به صورت خودکار پوشه خانه می سازد. برای اکثر کاربران تازه کار، adduser انتخاب بهتری است.

تغییر و مدیریت رمز عبور

بعد از ساخت کاربر، ممکن است بخواهید رمز عبور را تغییر دهید یا سیاست های امنیتی تعیین کنید. دستور passwd برای کاربر عادی رمز خودش را تغییر می دهد و برای root می تواند رمز هر کاربری را عوض کند:

sudo passwd ali

برای اجبار کاربر به تغییر رمز در اولین ورود، از passwd -e استفاده کنید:

sudo passwd -e ali

اگر می خواهید رمز کاربر منقضی شود یا تاریخ انقضا تعیین کنید، دستور chage به کار می آید. مثلا برای اینکه کاربر هر ۹۰ روز رمزش را عوض کند:

sudo chage -M 90 ali

برای دیدن اطلاعات انقضای رمز:

sudo chage -l ali

ویرایش کاربران با usermod

بعد از ساخت کاربر، ممکن است بخواهید مشخصات او را تغییر دهید. دستور usermod برای این کار است. مثلا برای تغییر شل پیش فرض:

sudo usermod -s /bin/zsh ali

برای تغییر پوشه خانه:

sudo usermod -d /newhome/ali -m ali

گزینه -m باعث می شود محتویات پوشه خانه قدیمی به جدید منتقل شود.

برای اضافه کردن کاربر به یک گروه اضافی:

sudo usermod -aG docker ali

نکته مهم: همیشه از -aG استفاده کنید. اگر فقط -G بنویسید، کاربر از تمام گروه های قبلی حذف می شود و فقط در گروه جدید عضو می شود.

برای قفل کردن حساب کاربری (بدون حذف):

sudo usermod -L ali

و برای باز کردن قفل:

sudo usermod -U ali

حذف کاربر با userdel

وقتی کاربری دیگر نیازی نیست، می توانید او را حذف کنید. دستور ساده:

sudo userdel ali

این دستور کاربر را از فایل های سیستمی حذف می کند، اما پوشه خانه او باقی می ماند. اگر می خواهید پوشه خانه هم پاک شود، از -r استفاده کنید:

sudo userdel -r ali

مراقب باشید، این کار تمام فایل های کاربر را برای همیشه پاک می کند. قبل از حذف، مطمئن شوید که داده مهمی در پوشه خانه او نیست.

مدیریت گروه ها

گروه ها راهی برای دسته بندی کاربران و دادن دسترسی های مشترک هستند. برای ساخت گروه جدید:

sudo groupadd developers

برای حذف گروه:

sudo groupdel developers

برای تغییر نام گروه:

sudo groupmod -n newname oldname

برای اضافه کردن کاربر به گروه، از usermod -aG استفاده می کنیم (همانطور که قبلا گفتیم) یا از gpasswd:

sudo gpasswd -a ali developers

برای حذف کاربر از گروه:

sudo gpasswd -d ali developers

برای دیدن اعضای یک گروه:

getent group developers

جدول دستورات گروه:

دسترسی sudo و مدیریت ریشه

در لینوکس، کاربر root قدرت مطلق دارد. اما کار کردن مداوم با root خطرناک است. بهتر است به کاربران عادی دسترسی sudo بدهید تا فقط برای دستورات خاصی از قدرت root استفاده کنند. برای این کار کاربر را به گروه sudo (در اوبونتو) یا wheel (در فدورا و ردهت) اضافه کنید:

sudo usermod -aG sudo ali

یا

sudo usermod -aG wheel ali

سپس کاربر باید از سیستم خارج و دوباره وارد شود تا تغییرات اعمال شود. برای ویرایش فایل sudoers و تعیین دسترسی های دقیق تر، همیشه از visudo استفاده کنید:

sudo visudo

می توانید خطوطی مثل زیر اضافه کنید تا کاربر ali فقط دستور apt را با sudo اجرا کند:

ali ALL=(ALL) /usr/bin/apt

پوشه خانه و فایل های پیش فرض

وقتی کاربر جدید ساخته می شود، یک پوشه خانه در /home/username ایجاد می شود. محتویات این پوشه از /etc/skel کپی می شود. اگر می خواهید فایل های پیش فرض خاصی مثل .bashrc یا .profile برای همه کاربران جدید اضافه کنید، می توانید آن ها را در /etc/skel قرار دهید. برای مثال، اگر می خواهید همه کاربران جدید یک پوشه projects داشته باشند:

sudo mkdir /etc/skel/projects

از این به بعد هر کاربر جدیدی که با useradd -m ساخته شود، این پوشه را خواهد داشت.

سناریوهای عملی

سناریو ۱: ساخت کاربر برای یک توسعه دهنده

می خواهیم کاربری به نام sara بسازیم که به گروه docker و sudo دسترسی داشته باشد و شل پیش فرضش bash باشد:

sudo useradd -m -s /bin/bash -G sudo,docker sara

sudo passwd sara

سناریو ۲: ساخت کاربر برای یک سرور وب

کاربری به نام webadmin می خواهیم که فقط به پوشه /var/www دسترسی داشته باشد و نتواند sudo بزند:

sudo useradd -m -s /bin/bash webadmin
sudo passwd webadmin
sudo chown -R webadmin:webadmin /var/www

سناریو ۳: حذف یک کاربر و پاک کردن تمام آثار

sudo userdel -r olduser
sudo groupdel oldgroup

عیب یابی مشکلات رایج

مشکل: کاربر جدید نمی تواند وارد شود.

• مطمئن شوید رمز عبور تنظیم شده است (sudo passwd username).

• بررسی کنید که پوشه خانه وجود دارد و مالکیت آن درست است.

• شل کاربر را چک کنید (grep username /etc/passwd).

مشکل: کاربر به گروه اضافه شده اما دسترسی ندارد.

• کاربر باید از سیستم خارج و دوباره وارد شود تا عضویت گروهی جدید اعمال شود.

• با دستور groups username بررسی کنید که کاربر در گروه مورد نظر باشد.

مشکل: نمی توان کاربر را حذف کرد چون در حال استفاده است.

• ابتدا با pkill -u username تمام فرآیندهای کاربر را ببندید، سپس حذف کنید.

نتیجه گیری

مدیریت کاربران در لینوکس یکی از مهارت های پایه و ضروری برای هر مدیر سیستم است. با یادگیری دستورات useradd، usermod، userdel، passwd و groupadd می توانید به راحتی کاربران را بسازید، دسترسی ها را تنظیم کنید و امنیت سیستم را بالا ببرید. همیشه اصل کمترین دسترسی را رعایت کنید: به هر کاربر فقط همان دسترسی هایی را بدهید که برای انجام کارش لازم است. از کار کردن مستقیم با root خودداری کنید و به جای آن از sudo استفاده کنید. با تمرین این دستورات، به سرعت در مدیریت سرورهای لینوکس حرفه ای خواهید شد.

نکته آخر: قبل از اعمال تغییرات روی سیستم تولیدی، حتما روی یک ماشین مجازی تست کنید. یک اشتباه کوچک در فایل sudoers می تواند شما را از سیستم قفل کند. پس همیشه احتیاط کنید.