خیلی از ما یک گوشی اندرویدی تهیه کرده ایم و گوگل وعده «پلتفرمی باز و آزاد» را برای Android داده است که طبق ان می توانستیم هر برنامهای که می خواهیم را نصب کنیم. اما طبق گزارشی که در سایت keepandroidopen.org منتشر شده، از شهریور ۱۴۰۵، یک بهروزرسانی بیصدا (بدون رضایت من و شما) توسط گوگل اعمال خواهد شد که تمام برنامههای اندرویدی توسعهدهندگان ثبتنامنکرده را مسدود خواهد کرد. نه فقط اپهای پلیاستور، بلکه همه اپها، در همه دستگاهها، در سراسر جهان، بدون هیچ راه بازگشتی!
در ادامه از چند زاویه این موضوع را بررسی خواهیم کرد.
زاویه دید گوگل:
هدف اول: امنیت
گوگل این طرح را در وبلاگ رسمی خود اینگونه معرفی کرده است: “لایهای اضافی از امنیت که جلوی کلاهبرداران را میگیرد و گسترش آسیب را برایشان سختتر میکند”. منطق آنها از دو بخش تشکیل میشود:
- آمار و ارقام: گوگل میگوید تحقیقاتشان نشان داده اپهایی که از منابع اینترنتی خارج از پلیاستور نصب میشوند، بیش از ۵۰ برابر بیشتر احتمال دارد حاوی بدافزار باشند. این یک آمار قابل توجه است که برای کاربر عادی نگرانکننده به نظر میرسد.
- مسئولیت پذیری: در حال حاضر، یک توسعهدهنده بدافزار میتواند از پلیاستور حذف شود و با یک هویت جدید برگردد. ثبتنام هویتی یعنی دیگر نمیتوانند به راحتی این کار را تکرار کنند. به عبارت دیگر، گوگل میگوید ما میخواهیم اکوسیستم را برای مجرمان گرانتر و پرریسکتر کنیم.
هدف دوم: سادهسازی فرآیند برای توسعهدهندگان قانونی
برخلاف تصور اولیه، گوگل برای این طرح دو نوع حساب کاربری در نظر گرفته است:
- حساب کامل (Full Distribution): برای توسعهدهندگان حرفهای با هزینه یکباره ۲۵ دلار و ارائه مدرک هویتی.
- حساب محدود (Limited Distribution): رایگان، برای دانشآموزان، دانشجویان و علاقهمندان، که نیازی به ارائه کارت ملی ندارد و میتوانند اپ خود را روی تعداد محدودی دستگاه نصب کنند.
گوگل این را یک امتیاز مثبت معرفی میکند: «ما برای کسانی که نمیخواهند ثبتنام کنند، یک حساب رایگان در نظر گرفتهایم.» همچنین تأکید دارد که فرآیند توسعه با Android Studio و نصب اپ روی دستگاه خودتان (از طریق ADB) هیچگاه مسدود نمیشود. آنها میگویند این طرح فقط «توزیع» اپ را هدف گرفته، نه «توسعه» را!
هدف سوم: مدیریت «باز بودن» و انطباق با رگولاتوری
اینجا بحث جالبتر میشود. گوگل در برابر نهادهای نظارتی مثل CMA بریتانیا، همیشه از معماری «باز» اندروید دفاع کرده است. آنها میگویند: «در Android میتوانید سایدلود کنید، فروشگاه جایگزین نصب کنید، هر مرورگری بیاورید». اما این «باز بودن» برای گوگل یک مشکل ایجاد کرده است: کنترلناپذیری. در حالی که اپل از همان ابتدا یک باغ با حصارهای بلند بوده، گوگل با این طرح دارد یک «نقطه کنترل استراتژیک» در دل این معماری باز ایجاد میکند.
با این کار گوگل به رگولاتورها نشان میدهد که «ما در حال جدی گرفتن امنیت هستیم» و در عین حال، کنترل خود را روی اکوسیستم حفظ میکند، چون همه توسعهدهندگان باید از دروازه گوگل عبور کنند.
درست در همان زمانی که قوانین اروپا (DMA) دارند سختتر میشوند، این طرح میتواند به عنوان یک اقدام «داوطلبانه برای امنیت کاربر» توجیه شود، هرچند که نمایندگان پارلمان اروپا نسبت به تطابق آن با قوانین ابراز نگرانی کردهاند.
هدف چهارم: زیرساخت مالی و کسبوکار
اینجا لایه پنهان ماجرا است. اگر به تحولات اخیر گوگل نگاه کنیم، میبینیم که: گوگل به تازگی کمیسیون Google Play را از ۳۰% به ۲۰% کاهش داده و اجازه استفاده از سیستمهای پرداخت شخص ثالث را صادر کرده است. این کار برای پاسخ به شکایتهای ضد انحصار (مثل پرونده Epic Games) انجام شده است.
با این حال، وقتی گوگل پلی کمیسیون کمتری میگیرد و پرداختها را آزاد میکند، درآمد مستقیمش از فروشگاه کاهش مییابد. جبران این کاهش درآمد از کجا میآید؟
پاسخ احتمالاً در ثبتنام اجباری توسعهدهندگان نهفته است. این طرح :
- یک پایگاه داده جامع از هویت تمام توسعهدهندگان جهان ایجاد میکند.
- میتواند به گوگل در بهتر هدفگذاری تبلیغاتی و ارائه خدمات پولی به توسعهدهندگان کمک کند.
- ورود به این سیستم برای هر توسعهدهنده جدید، یک هزینه ورود (هرچند ۲۵ دلار) دارد که در مقیاس میلیونها توسعهدهنده، عدد قابل توجهی میشود.
زاویه دید توسعه دهندگان و عموم مردم:
آنچه که گوگل از این موضوع میبیند و میخواهد با آنچه که عموم مردم و اغلب توسعه دهندگان با درامدهای پایین می بینند بسیار متفاوت است. در ادامه همین موضوع را از زوایای دید متفاوتی بررسی می کنیم:
زاویه اول : حقوق مصرفکننده و مالکیت شخصی
این تغییر برای ما که مالک گوشی هستیم چه مفهومی دارد؟
- ما دیگر مالک واقعی نیستیم:
گوگل تصمیم میگیرد چه نرمافزاری روی دستگاهی که پول آن را پرداخت کردهایم اجرا شود.
- «راه فرار» در اصل یک تله است:
گوگل ادعا میکند کاربران حرفهای میتوانند با ۹ مرحله و ۲۴ ساعت انتظار، اپلیکیشن را نصب کنند. اما این فرآیند از طریق Google Play Services اجرا میشود، نه خود سیستم عامل Android؛ یعنی گوگل میتواند هر زمان آن را سختتر یا کلا حذف کند، بدون بهروزرسانی سیستم عامل و بدون رضایت من و شما!
- مقایسه با آیفون:
مردم اندروید را به خاطر آزادی انتخاب کردند. حالا اگر همین محدودیتها را داشته باشد، چرا کسی اندروید بخرد؟ یک کاربر در Hacker News نوشته: «پیکسل ۶ من شکست و بعد ۱۵ سال استفاده از Android، بالاخره به آیفون مهاجرت کردم. اگر باید در باغی با دیوارهای کشیده و قلعه مانند زندگی کنم، آن را با گلهای قشنگتر انتخاب میکنم.»
این طرح فقط در صورتی کار میکند که توسعه دهندگان به عنوان کاربر سکوت کنند.
در برخی پلتفرم ها اقدامات پیشنهادی در مقابل این تصمیم عنوان شده است:
- نصب فروشگاه جایگزین افدروید (F-Droid) روی همه دستگاهها
- امضای دادخواست اینترنتی در وبسایت change.org
- ارسال دیدگاه به گوگل
- اشتراک این مطلب
اگر میخواهید اندروید همانطور که وعده داده بود «باز» بماند، الان وقت اقدام است، نه شهریور ۱۴۰۵.
زاویه دوم: آسیب به نوآوری و توسعهدهندگان مستقل
همین قضیه را از دید یک توسعه دهنده بررسی کنیم.
به گفته کمپین keepandroidopen.org، از شهریور ۱۴۰۵، گوگل تمام اپلیکیشنهای اندرویدی را که توسعهدهندهشان در گوگل نامنویسی نکرده و هزینه سالانه ۲۵ دلار را پرداخت نکرده، قرارداد را امضا نکرده و هویت واقعی خود را ارائه نداده باشد، مسدود خواهد کرد. Cory Doctorow این اقدام را «دارث اندروید» نامیده و F-Droid آن را «تهدید وجودی» خوانده است.
مثال اول: نوجوانی که اولین APP خودش را میسازد
در دنیای امروز، خیلی از برنامهنویسهای حرفهای کارشان را از نوجوانی شروع کرده اند. یک اپ ساده ساخته و بین دوستانشان پخش کرده اند. با قانون جدید گوگل، این مسیر کاملاً بسته میشود. هیچ نوجوانی پول و وقت و جرات ندارد برای یک App تمرینی، به گوگل پول بدهد و کارت ملی اش را بفرستد. نتیجه: نسل بعدی برنامهنویسهای اندروید هرگز متولد نمیشوند!
یکی از توسعهدهندگان در Hacker News نوشته: «من ۱۵ سال حرفهای روی Android کار کردم. الان به فکر تغییر پلتفرم هستم. این تصمیم گوگل به شدت آزار دهنده شده است.»
مثال دوم: بیمار دیابتی که خودش درمانش را برنامهریزی میکند
یک جامعه بزرگ از بیماران دیابتی در آلمان وجود دارد که از یک اپ متنباز Android به اسم AndroidAPS استفاده میکنند. این اپ به پمپ انسولین متصل میشود و دوز دارو را تنظیم میکند.
بعد از اجرایی شدن این تصمیم، این برنامه هرگز نمیتواند وارد گوگل پلی بشود، چون قوانین سختگیرانه پزشکی دارد. پس بیماران آن را از یک فروشگاه جایگزین نصب میکنند. یکی از این بیماران در انجمنهای آنلاین نوشته: «این اپ برای زندگی من حیاتی است. اگر گوگل نصب آن را سختتر کند، یعنی درمان من را سختتر کرده. این فقط یک اپ نیست؛ این زندگی من است.»
مثال سوم: یک بازنشسته که برای سرگرمی اپ میسازد
پدربزرگتان را تصور کنید که تازه یاد گرفته App بسازد. برای همسایهها یک اپ کوچک درست کرده برای یادآوری زمان دارو. یا برای باغچهاش یک اپ ساده نوشته که بهش بگوید کی به گلها آب بدهد. قانون گوگل میگوید: «اگر ۲۵ دلار سالانه ندهی و کارت شناسایی نفرستی، اپ تو روی هیچ گوشی Android باز نمیشود.»
آیا پدربزرگتان این کار را میکند؟ نه. میگوید به جهنم و آن اپلیکیشن قشنگ ساده هرگز دیده نمیشود.
نتایج قانون جدید گوگل یعنی:
- نوجوانان دیگر برنامهنویسی یاد نمیگیرند.
- بیماران دیگر نمیتوانند درمان خود را شخصیسازی کنند.
- بازنشستههای خوشذوق دیگر اپ نمیسازند.
- هر کسی که پول ۲۵ دلار را ندارد، از دنیای برنامهسازی حذف میشود.
واقعیت تلخ: هزینه فقط ۲۵ دلار نیست. هزینه از دست رفتن خلاقیت، تنوع و نوآوری است.
اگر گوگل این کار را بکند، دیگر Android مثل یک زمین بازی آزاد نیست. تبدیل میشود به یک باشگاه لوکس که هر کسی پول ورودی ندارد، بیرون میماند.
زاویه سوم : سلاح سانسور در دست گوگل و دولتها
لطفا به این موضوع فکر کنید اگر گوگل تصمیم بگیرد یک اپ را از روی گوشی همه مردم جهان پاک کند، چه کسی جلویش را میگیرد؟
تا شهریور ۱۴۰۵، هیچکس!
طبق قانون جدید و پیرو بندهای قبلی که گفته شد گوگل میتواند هر اپلیکیشنی را که توسعهدهندهاش ثبتنام نکرده باشد، بیصدا و بدون اطلاع من و شما مسدود کند. نه فقط از فروشگاه خودش، بلکه از گوشی ما.
یعنی گوگل میتواند بگوید: «این اپ غیرمجاز است» و گوشی ما دیگر هیچوقت آن را باز نمیکند. حتی اگر خودمان آن را نصب کرده باشیم.
مثال اول: نرم افزار های VPN
فرض کنید یک تیم برنامهنویس در خارج از چین یک اپ عبور از فیلتر ساخته که به مردم چین کمک میکند به اینترنت آزاد وصل شوند. این اپ به خاطر ماهیتش، هرگز نمیتواند در گوگل پلی ثبتنام کند، چون گوگل تحت فشار دولت چین ممکن است آن را حذف کند.
توسعه دهنده اگر اهل چین باشد، دولت چین متوجه میشود چه کسی این نرم افزار را ساخته ! اگر خارجی باشد، دولت چین از گوگل میخواهد آن اپ را مسدود کند!
نتیجه: VPN ها یکی یکی از بین میروند.
یکی از فعالان EFF (بنیاد مرزهای الکترونیک) گفته: «وقتی یک پایگاه داده از هویت همه برنامهسازها درست کنی، دولتها صف میبندند تا به آن دسترسی پیدا کنند.»
مثال دوم: اپهای اعتراضی و جنبشهای اجتماعی
در اعتراضات بزرگ بلاروس علیه لوکاشنکو، مردم از اپهای ساده و ناشناس برای هماهنگی استفاده میکردند. این اپها در فروشگاه رسمی نبودند؛ مردم آنها را از طریق بلوتوث و واتساپ به اشتراک میگذاشتند.
اگر قانون جدید گوگل آن موقع وجود داشت، چه میشد؟ گوگل میتوانست به درخواست دولت بلاروس تمام آن اپها را مسدود کند و مردم عادی حتی نمیفهمیدند چرا اپ باز نمیشود و صدای معترضان کاملاً خاموش میشد.
مثال سوم : کشورهای تحریمشده
ای مثال ملموس مربوط به تمام اپلیکیشن هایی است که در کشور کوبا ساخته شده اند ولی بعلت ماهیت اپلیکیشن ، امکان دانلود آنها از منابع رسمی گوگل وجود ندارد! و گوگل میگوید: «ما با اهالی کوبا کار نمیکنیم، چون تحریم هستند پس صاحب اپلیکیشن را در پلتفرم خود ثبتنام نمیکنیم.»
نتیجه: اپلیکیشن مسدود میشود و اهالی کوبا نمیتوانند از مراجع رسمی آن App را تهیه و استفاده کنند و ناچارا از منابع غیررسمی و احتمالا نا امن برای دریافت این اپلیکیشن استفاده خواهند کرد که عواقب آن کاملا با به خطر افتادن امنیت دیتای داخل تلفن همراه خواهد شد.
یک برنامهنویس در انجمنهای فنی نوشته: «اگر کشورت روزی در تیررس “منافع آمریکا” قرار بگیرد، ممکن است نتوانی اپهای هموطنانت را نصب کنی. اپ بانک، اپ دولت، اپ فروشگاه. همه چیز قفل میشود.»
نتیجهگیری
قانون پیشنهادی جدید گوگل برای اندروید از دید مصرفکننده ممکن است با وعدههایی مبهم همراه باشد؛ برخی قابلیتها یا حفاظتهای ظاهری برای کاربران مطرح میشود، اما سودمندی و نحوه اجرای دقیق آنها هنوز روشن نیست. در عمل، شفافترین برنده این تغییرات خود گوگل است: با تمرکز قدرت کنترل روی فرآیند توزیع و تایید اپها، شرکت نفوذ و ابزار فنی بیشتری برای مدیریت اکوسیستم به دست میآورد.
برای توسعهدهندگان اما پیامدها بسیار ملموس و محدودکننده خواهد بود. الزام به ثبتنام اجباری، پروسه تأیید، احتمال هزینهها و ریسک مسدودسازی اپها میتواند بار اداری و مالی را افزایش دهد، سرعت نوآوری را کاهش دهد و برای تیمهای کوچک یا توزیع اپهای مستقل موانع جدی ایجاد کند. این موارد میتواند اکوسیستم اپلیکیشنهای ثالث را کوچکتر و متمرکزتر کند و انتخاب کاربر را محدود سازد.
اگرچه قانون هنوز نهایی نشده، شواهد فعلی نشان میدهد اجرای گسترده آن احتمالاً بار بیشتری بر دوش توسعهدهندگان خواهد گذاشت تا بر کاربران. در نتیجه، در صورت تصویب، انتظار تجدید ساختار در بازار توسعه اندروید، افزایش هزینهها و کاهش تنوع اپلیکیشنها منطقی به نظر میرسد.
